“Ücretsiz ekspertiz yapılır” ifadesi, emlakçı vitrinlerinde sıkça karşılaşılan bir reklam cümlesidir. Ancak mimari proje, muhasebe veya sağlık hizmeti gibi uzmanlık, eğitim, tecrübe, bilgi, emek ve sorumluluk gerektiren hizmetlerin bedelsiz sunulması beklenmez.
Gayrimenkul değerleme; taşınmazın yalnızca piyasadaki alım satım değerini belirlemekten ibaret değildir. Hukuki durum, krediye uygunluk, resmi kayıtlar, saha bulguları, emsal veriler ve mesleki sorumluluk birlikte değerlendirilir. Bu nedenle değerleme hizmetinin niteliğini yalnızca ücret üzerinden ele almak, sürecin kapsamını gözden kaçırmaya yol açabilir.
Sorunun iki temel boyutu vardır. İlki, satın alma sürecinde önemli bir role sahip olan aracıların taşınmazı krediye uygun olarak sunarken bu uygunluğu doğrulayacak yeterli incelemeyi her zaman yapmamasıdır. İkincisi ise ekspertiz hizmetinin kapsamı ve sorumluluklarının kamuoyunda yeterince bilinmemesidir.
Değerleme hizmetinin basit bir işlem gibi algılanması, ücret baskısı yaratabilir. Bu baskı; kredi teminatının sağlığı, rapor kalitesi ve sürecin özenli yürütülmesi bakımından risk oluşturur. Değerleme uzmanı, krediye uygun olmayan bir taşınmaza ilişkin olumsuzluğu bildirdiğinde, çoğu zaman sürecin görünür tarafı olduğu için eleştirinin de muhatabı olur.
Oysa kredi verilmeyen bir taşınmaza ilişkin riskin zamanında ortaya çıkarılması, alıcı için önemli bir korumadır. Gelecekte aynı varlığın krediyle satışı sırasında karşılaşılabilecek sorunları bugünden görünür kılan uzman değerlendirmesi, karar sürecinin güvenilir parçasıdır.
ATIL UZUN
Gayrimenkul Değerleme Uzmanı
SPK Lisans No: 401221