Makine ve Ekipman

Makine ve ekipman değerlemesinin kapsamı

Makine ve ekipman değerlemesi, üretim veya hizmet faaliyetinde kullanılan taşınabilir ya da kurulu teknik varlıkların, belirli bir tarih ve amaç için ekonomik değerinin incelenmesidir. Tek bir iş makinesinden bütün bir üretim hattına kadar kapsam değişebilir. Değerleme konusu varlıkların kimliği, mülkiyeti, bulunduğu yer, çalışma durumu ve birbirleriyle teknik bağı başlangıçta tanımlanır. Gayrimenkulün ayrılmaz parçası sayılan unsurlarla bağımsız makine-ekipman ayrımı, görevin hukuki ve ekonomik çerçevesine göre kurulur.

Hizmet alım-satım, finansman ve teminat, sigorta, şirket birleşmesi veya devralma, ortaklık görüşmeleri, finansal raporlama, varlık envanteri, yeniden yapılandırma, iflas, tasfiye ve uyuşmazlık süreçlerinde gerekli olabilir. Her amaç aynı değer esasını gerektirmez. Kurulu ve çalışır değer, yerinde kullanım değeri, sökülerek satış, düzenli tasfiye veya hurda değeri ancak görevin koşullarına göre tanımlanır; bu kavramlar birbirinin yerine kullanılmaz.

Envanter ve kimlik doğrulama

Çalışmanın temeli güvenilir bir varlık envanteridir. Marka, model, seri numarası, üretim yılı, menşe, kapasite, güç, teknik özellikler, adet, lokasyon ve mülkiyet bilgileri kayda alınır. Etiketin okunamadığı veya seri numarasının envanterle uyuşmadığı durumlar işaretlenir. Aynı modelde çok sayıda varlık bulunuyorsa örnekleme ancak görevin amacı, risk ve veri kalitesi izin veriyorsa uygulanır; örnekleme yöntemi raporda açıklanır.

Fatura, gümrük belgesi, sabit kıymet listesi ve muhasebe kaydı mülkiyet veya maliyet hakkında destekleyici bilgi sağlayabilir, ancak fiziksel varlığı tek başına kanıtlamaz. Yerinde inceleme envanterin mevcudiyetini, kurulum durumunu ve gözlenebilir kondisyonu anlamaya yöneliktir. İç bileşenler, hassasiyet veya güvenlik nedeniyle görülemiyorsa sınır belirtilir.

Teknik durum ve ekonomik ömür

Kapasite, üretim hızı, kullanım yoğunluğu, vardiya düzeni, devreye alma tarihi, bakım ve arıza geçmişi, revizyonlar, yedek parça erişimi ve enerji verimliliği incelenebilir. Makinenin çalıştırılması güvenli ve mümkünse yetkili personel eşliğinde gözlem yapılır; değerleme uzmanı performans garantisi veya mühendislik uygunluk sertifikası vermez. Test sonucu sunulmuşsa kapsamı ve tarihi dikkate alınır.

Fiziksel yıpranma yaşla sınırlı değildir. Bakım kalitesi, ortam, kullanım ve yenilemeler kondisyonu değiştirir. İşlevsel eskime; kapasite yetersizliği, üretim akışına uyumsuzluk veya yüksek işletme maliyetinden doğabilir. Teknolojik eskime daha verimli, güvenli ya da mevzuata uygun alternatiflerin ortaya çıkmasıyla oluşabilir. Ekonomik eskime ise ürün talebi, hammadde, enerji, düzenleme veya sektör kapasitesi gibi dış koşullardan kaynaklanabilir. Kalan ekonomik ömür bu unsurlar birlikte değerlendirilerek tahmin edilir.

Yerinde ve yerinden sökülmüş değer

Kurulu bir üretim hattının değeri, tek tek makinelerin ikinci el fiyatlarının toplamından farklı olabilir. Tasarım, temel, bağlantılar, yazılım, otomasyon, yardımcı sistemler, montaj ve devreye alma maliyetleri çalışır bütünlüğe katkı sağlayabilir. Buna karşılık özel bir tesise uyarlanmış hat, başka kullanıcıya taşınırken söküm, nakliye, gümrük, montaj, test ve üretim kaybı maliyeti doğurabilir.

Görev yerinde kullanım varsayımına dayanıyorsa tesisin faaliyeti ve ekonomik yeterliliği dikkate alınır. Sökülerek satış varsayımında söküm sırasında oluşabilecek hasar, eksik parça, nakliye ve yeniden kurulum etkisi ele alınır. Tasfiye süresi ve satış yöntemi sonuç üzerinde önemli olduğundan açıkça tanımlanır. Hurda değeri, yeniden kullanım imkânı kalmayan veya ekonomik satış pazarı bulunmayan varlıklar için ancak uygun kapsamda değerlendirilir.

Piyasa yaklaşımı

Piyasa yaklaşımında aynı veya benzer marka-modelde gerçekleşmiş ikinci el işlemler, satıcı teklifleri, müzayede sonuçları, üretici ve distribütör bilgileri araştırılabilir. Yaş, saat veya çevrim, kapasite, aksesuar, revizyon, kondisyon, konum, garanti, teslim ve satış koşulları bakımından düzeltme yapılır. İlan fiyatı gerçekleşmiş işlem değildir; kaynağın tarihi, kapsamı ve güvenilirliği raporda değerlendirilir.

Özel üretim hatlarında doğrudan emsal bulunmayabilir. Bu durumda benzer bileşenler veya kapasite birimleri karşılaştırılabilir; ancak sistem bütünlüğü kaybedilmemelidir. Veri gizliliği veya pazarın sınırlı olması belirsizliği artırıyorsa sonuç tek bir kesin rakam görüntüsü vermeden uygun açıklamayla sunulur.

Maliyet ve gelir yaklaşımları

Maliyet yaklaşımı, eşdeğer hizmet kapasitesini sağlayacak yeni varlığın ikame maliyetinden fiziksel, işlevsel ve ekonomik eskime etkilerinin düşülmesine dayanabilir. Satın alma bedeline nakliye, vergi, gümrük, temel, montaj, mühendislik, test ve devreye alma gibi maliyetlerin dâhil edilip edilmediği açıkça gösterilir. Tarihsel fatura maliyeti güncel değer değildir; fiyat endeksi kullanılıyorsa seçimin dayanağı ve sınırlaması belirtilir.

Gelir yaklaşımı, makinenin diğer varlıklardan ayrıştırılabilir ve güvenilir bir gelir akışı ürettiği özel durumlarda değerlendirilebilir. Üretim işletmesinin toplam kârını doğrudan tek makineye atfetmek uygun değildir. Gelir, gider, kapasite kullanımı, kalan ömür ve risk kabulleri doğrulanabilir olmalıdır. Yöntem seçimi IVS kapsamındaki genel yaklaşım ilkeleri ve görevin niteliğiyle uyumlu biçimde açıklanır.

Talep edilebilecek belgeler

Belge listesi sektör, varlık sayısı ve değerleme amacına göre uyarlanır. Eksik seri numarası, erişilemeyen makine, çalıştırılamayan ekipman veya doğrulanamayan mülkiyet raporda açıkça belirtilir. Ticari sırlar yalnız gerekli ölçüde kullanılır.

• Marka, model, seri numarası, üretim yılı ve lokasyonu içeren envanter
• Fatura, gümrük, mülkiyet, leasing ve rehin bilgileri
• Teknik katalog, kapasite, hat yerleşimi ve proses akışları
• Bakım, arıza, revizyon, çalışma saati ve performans kayıtları
• Yeni ikame teklifleri, nakliye, montaj ve devreye alma maliyetleri
• Üretim ve kapasite kullanım verileri ile değerleme amacı

Rapor içeriği ve kapsanabilecek sektörler

Rapor; görev kapsamını, değer esasını, envanter ve saha çalışmasını, teknik gözlemleri, pazar ve maliyet araştırmasını, eskime analizini, kullanılan yöntemleri, varsayımları, sınırlamaları ve varlık bazında veya grup bazında sonuçları içerebilir. Üretim, gıda, tekstil, metal, plastik, kimya, ambalaj, lojistik, madencilik, tarım, sağlık, enerji, inşaat, basım, konaklama ve benzeri sektörlerde kullanılan varlıklar, uygun uzmanlık ve veri sağlanması hâlinde kapsanabilir.

Rapor finansal tablo denetimi, sigorta poliçesi, teknik uygunluk belgesi veya hukuki mülkiyet görüşü yerine geçmez. Kullanım amacı değişirse değer esası ve varsayımlar yeniden değerlendirilmelidir.

Kurumsal başvuru için ön bilgiler

Sağlıklı teklif için varlıkların bulunduğu tesisler, yaklaşık adet, sektör, hat veya tekil makine kapsamı, değerleme amacı, rapor tarihi, çalışma durumu ve mevcut envanter formatı paylaşılmalıdır. Saha güvenliği, üretim duruşu gereksinimi, fotoğraf izni ve yetkili teknik personel erişimi önceden planlanır. Bu hazırlık, kapsam dışı varlıkları azaltır ve raporun doğrulanabilirliğini güçlendirir.